Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand formeel als zelfstandige (zzp’er) werkt, maar feitelijk functioneert als werknemer. In het kader van aanbestedingen betekent dit dat een ingehuurde zzp’er of opdrachtnemer in de praktijk onder gezag, met vaste werktijden, zonder ondernemersrisico en met een vaste beloning werkt – kenmerken die horen bij een arbeidsovereenkomst. De Belastingdienst en de rechtspraak hanteren hiervoor een aantal toetsingscriteria. Met ingang van 2025 wordt hierop strenger gehandhaafd en kunnen zowel opdrachtgever als opdrachtnemer fiscale en arbeidsrechtelijke sancties opgelegd krijgen.

Subonderwerpen bij schijnzelfstandigheid in aanbestedingen

• Kerncriteria voor schijnzelfstandigheid

  • Gezagsverhouding: De opdrachtgever bepaalt hoe, wanneer en onder welke omstandigheden het werk wordt uitgevoerd. De zzp’er ontvangt instructies vergelijkbaar met een werknemer.

  • Persoonlijke arbeid: De zzp’er moet het werk persoonlijk verrichten en mag zich niet of alleen met toestemming laten vervangen.

  • Beloning: De zzp’er ontvangt een vaste vergoeding, vergelijkbaar met loon, en wordt mogelijk ook doorbetaald bij ziekte of vakantie.

  • Ondernemersrisico: De zzp’er loopt nauwelijks financieel risico en investeert weinig of niet in eigen middelen.

  • Inbedding in de organisatie: De zzp’er werkt langdurig voor één opdrachtgever, draait mee in het team en verricht hetzelfde werk als werknemers.

  • Duur en aard van de opdracht: De werkzaamheden zijn structureel en vormen een vast onderdeel van de organisatie.

  • Vrijheid in werktijden en uitvoering: De zzp’er heeft weinig tot geen vrijheid om werktijden of werkwijze zelf te bepalen.

  • Commerciële presentatie: De zzp’er presenteert zich niet als ondernemer naar buiten toe, heeft geen andere opdrachtgevers of eigen acquisitie.

• Wetgeving en handhaving

  • Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie): Sinds 2025 geldt strenge handhaving. Opdrachtgevers en opdrachtnemers zijn samen verantwoordelijk voor het voorkomen van schijnzelfstandigheid.

  • Belastingdienst: Toetst feitelijk hoe de samenwerking wordt uitgevoerd, niet alleen wat in het contract staat. Bij schijnzelfstandigheid volgt naheffing van loonheffingen, sociale premies, boetes en mogelijk terugvordering van fiscale voordelen.

  • Rechtspraak: De Hoge Raad hanteert een holistische toets waarbij alle relevante omstandigheden samen worden gewogen (Deliveroo-arrest).

• Gevolgen van schijnzelfstandigheid

  • Voor de opdrachtgever: naheffingen, boetes, verplichte toepassing van werknemersrechten (doorbetaling bij ziekte, vakantiegeld, ontslagbescherming).

  • Voor de zzp’er: verlies van fiscale voordelen, terugbetaling van zelfstandigenaftrek en mogelijk verplicht dienstverband.

  • Voor beide partijen: reputatieschade en juridische procedures.

• Voorkomen van schijnzelfstandigheid

  • Duidelijke opdrachtomschrijving waarin zelfstandigheid en resultaatverplichting centraal staan.

  • Vrijheid in uitvoering, werktijden en vervanging.

  • Geen structurele inbedding in de organisatie van de opdrachtgever.

  • Regelmatige toetsing van de feitelijke uitvoering van de opdracht.

Belangrijkste wet

• Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie)

• Aanbestedingswet 2012 (voor het aanbestedingsproces zelf)

• Burgerlijk Wetboek (arbeidsrechtelijke kwalificatie)

Wanneer de aanbestedingsrecht advocaat inschakelen?

• Bij twijfel over de kwalificatie van een arbeidsrelatie in het kader van een aanbesteding.

• Bij het opstellen of beoordelen van contracten met zzp’ers of andere opdrachtnemers.

• Bij een onderzoek of audit van de Belastingdienst inzake schijnzelfstandigheid.

• Bij geschillen over naheffingen, boetes of herkwalificatie van de arbeidsrelatie.

• Bij het voeren van civielrechtelijke, bestuursrechtelijke of strafrechtelijke procedures.

Belangrijkste ondersteuning door de advocaat

• Juridisch advies:
  Analyse van contracten en feitelijke werkrelaties, uitleg over de criteria voor zelfstandigheid en risico’s op schijnzelfstandigheid.

• Procesvoering:
  Verweer tegen naheffingen, boetes of herkwalificatie; voeren van procedures bij de rechter of Belastingdienst.

• Onderhandeling:
  Bemiddeling met de Belastingdienst of andere instanties over correctie of aanpassing van de arbeidsrelatie.

• Bewijsrecht:
  Adviseren over het verzamelen en presenteren van bewijs van zelfstandigheid of juist van dienstverband.

• Schadebeperking:
  Ondersteuning bij het beperken van financiële en reputatieschade door tijdig en correct optreden.

• Belangenbehartiging:
  Vertegenwoordiging in alle fasen van het aanbestedingsproces en bij fiscale, civielrechtelijke en bestuursrechtelijke procedures.

Dit overzicht biedt een roadmap voor het navigeren van Aanbestedingsrecht zaken. Dit proces vereist zorgvuldige documentatie en snelle actie. Meld.nl fungeert als een tussenschakel voor civielrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke stappen. Voor het behartigen van de gerechtvaardigde belangen, is bijstand van een Aanbestedingsrecht advocaat essentieel.