Onderzoeksplicht betreft de wettelijke of contractuele verplichting voor financiële dienstverleners, notarissen, advocaten en andere professionele partijen om zorgvuldig onderzoek te verrichten naar hun cliënten, transacties, risico’s en relevante omstandigheden voordat zij diensten verlenen of contractuele verplichtingen aangaan. Deze plicht omvat cliëntenonderzoek conform de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft), due diligence bij complexe transacties, risicobeoordeling van klanten en producten, verificatie van gegevens en identiteiten, en onderzoek naar de achtergrond en beweegredenen van transacties. De onderzoeksplicht staat tegenover de mededelingsplicht van cliënten en is bedoeld om fraude, witwassen, terrorismefinanciering en andere integriteitrisico’s te voorkomen. Het niet naleven van de onderzoeksplicht kan leiden tot civielrechtelijke aansprakelijkheid, bestuursrechtelijke sancties door toezichthouders zoals AFM, DNB of BFT, strafrechtelijke vervolging en tuchtrechtelijke maatregelen. De intensiteit van het vereiste onderzoek hangt af van de risico-inschatting waarbij hogere risico’s meer uitgebreid onderzoek vereisen.

Onderwerpen die Hieronder Vallen

• Cliëntenonderzoek conform Wwft-verplichtingen inclusief identificatie, verificatie en onderzoek naar uiteindelijk belanghebbenden (UBO’s)

• Kennis- en ervaringstoets bij complexe financiële producten om te beoordelen of producten passen bij klantprofiel

• Due diligence onderzoek bij fusies, overnames, financieringen en andere complexe zakelijke transacties

• Risicobeoordeling van klanten op basis van herkomst, activiteiten, transactiepatronen en geografische factoren

• Monitoring en onderzoek naar ongebruikelijke transacties die kunnen wijzen op witwassen of fraude

• Verificatie van identiteit en bevoegdheden van vertegenwoordigers en gevolmachtigden bij juridische transacties

• Onderzoek naar politiek prominente personen (PEP’s) en personen op sanctielijsten bij nieuwe klantrelaties

• Verscherpt cliëntenonderzoek bij verhoogde risico’s zoals cash-intensieve sectoren of high-risk landen

• Periodieke herziening en actualisering van klantgegevens en risicoprofielen gedurende de relatie

• Onderzoeksplicht van kopers bij contracten tegenover mededelingsplicht van verkopers bij eigendomsoverdracht

• Forensisch onderzoek bij vermoedens van fraude, malversaties of andere integriteitschendingen

• Corporate due diligence bij duurzaamheidsrisico’s conform Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD)

Belangrijkste Wet bij het Onderwerp

• Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft): Hoofdstuk 3 regelt cliëntenonderzoek; artikel 16 regelt meldplicht ongebruikelijke transacties.

• Wet op het financieel toezicht (Wft): Artikel 4:24a regelt algemene zorgplicht; artikel 4:25 regelt kennis- en ervaringstoets bij complexe producten.

• Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft (BGfo): Artikel 80e regelt kennis- en ervaringstoets; hoofdstuk 3 regelt cliëntenonderzoek.

• Burgerlijk Wetboek (BW): Artikel 6:162 regelt onrechtmatige daad bij gebrekkige onderzoeksplicht; contractuele onderzoeksplichten bij koop en dienstverlening.

• Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG): Regelt verwerking persoonsgegevens bij cliëntenonderzoek en due diligence procedures.

• Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD): EU-richtlijn die due diligence verplichtingen oplegt betreffende mensenrechten en milieu.

Bescherming melder

• Anoniem melden via Meld.nl: Mogelijkheid voor melders om gebrekkige onderzoeksplicht, schending van cliëntenonderzoek-verplichtingen, ontoereikende due diligence, systematische facilitering van witwassen of andere misstanden betreffende onderzoeksverplichtingen te rapporteren met volledige privacybescherming en anonimiteit.

Inschakeling van de Vermogensrecht – Financieel Recht Advocaat

Wanneer inschakelen?

Klager (cliënt, benadeelde partij, concurrent):

• Bij financiële schade door gebrekkige onderzoeksplicht van dienstverleners, onvoldoende due diligence of inadequaat cliëntenonderzoek.

• Voor schadevergoeding wegens schending van zorgplicht, gebrekkige risicobeoordeling of ontoereikende verificatie van transacties.

• Bij discriminatie of onevenredige behandeling door disproportionele onderzoeksverplichtingen of selectieve toepassing van procedures.

• Begeleiding bij procedures tegen dienstverleners, klachten bij toezichthouders of tuchtrechtelijke procedures wegens beroepsfouten.

Beklaagde (dienstverlener, notaris, financiële instelling):

• Bij onderzoek door toezichthouders naar gebrekkige onderzoeksplicht, dreigende bestuurlijke boetes of tuchtrechtelijke procedures.

• Voor verdediging tegen beschuldigingen van onvoldoende cliëntenonderzoek, schending van Wwft-verplichtingen of gebrekkige due diligence.

• Bij civiele procedures wegens vermeende schending van onderzoeksplicht of aansprakelijkheid voor gevolgen van inadequaat onderzoek.

Belangrijkste ondersteuning advocaat

• Strafrechtelijk: Verdediging bij strafrechtelijk onderzoek naar faciliteren van witwassen, fraude of opzettelijke schending van onderzoeksverplichtingen.

• Civielrechtelijk: Schadeclaims bij gebrekkige onderzoeksplicht, contractuele geschillen over due diligence, aansprakelijkheid bij ontoereikend cliëntenonderzoek.

• Bestuursrechtelijk: Bezwaar/beroep tegen sancties van toezichthouders wegens geschonden onderzoeksverplichtingen, procedures betreffende Wwft-overtredingen.

• Tuchtrechtelijk: Vertegenwoordiging bij tuchtrechtelijke procedures wegens schending van beroepsmatige onderzoeksverplichtingen of zorgplicht.

(Contra) (Forensisch) Onderzoek

Alle betrokken dienstverleners en organisaties dienen meldingen en signalen van gebrekkige onderzoeksplicht conform waarheidsvinding, hoor en wederhoor zorgvuldig te onderzoeken. Bij omvangrijke, systematische of complexe schendingen van onderzoeksverplichtingen (bijvoorbeeld grootschalige facilitering van witwassen, internationale fraude via gebrekkige due diligence, systematische schending van cliëntenonderzoek) kan een onafhankelijk advocaat-onderzoeker of forensisch specialist worden ingeschakeld. Contra-onderzoek is wenselijk bij twijfel aan resultaten van intern onderzoek, belangenconflicten of bij grote media-aandacht rond onderzoeksplicht-schandalen.