Ontoerekeningsvatbaarheid

Ontoerekeningsvatbaarheid; melden via Centraal Meldpunt: Meld.nl.

Ontoerekeningsvatbaarheid

Ontoerekeningsvatbaarheid is een juridisch kernbegrip binnen het strafrecht dat betrekking heeft op de vraag of een dader persoonlijk verantwoordelijk kan worden gehouden voor een gepleegd strafbaar feit. Volgens het Nederlandse strafrechtsstelsel kan iemand niet worden gestraft als het begane feit hem wegens een ziekelijke stoornis of een gebrekkige ontwikkeling van zijn geestvermogens niet kan worden toegerekend. Dit beginsel rust op het rechtsstatelijke uitgangspunt ‘geen straf zonder schuld’. Wanneer er ten tijde van het delict sprake was van een dusdanig ernstige psychische stoornis, verstandelijke beperking, psychose of diepgaande persoonlijkheidsstoornis dat de dader de morele ongeoorloofdheid van zijn handelen niet kon inzien of zijn wil daaronder niet kon sturen, ontbreekt de juridische verwijtbaarheid. De vaststelling van ontoerekeningsvatbaarheid is een complex proces waarin de strafrechter zich intensief laat adviseren door gedragsdeskundigen, zoals forensisch psychologen en psychiaters, vaak na een observatieperiode in het Pieter Baan Centrum. Er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen volledige ontoerekeningsvatbaarheid en gradaties van verminderde toerekeningsvatbaarheid. Als de rechter oordeelt dat het feit de verdachte in het geheel niet kan worden toegerekend, volgt er een ontslag van alle rechtsvervolging (OVAR). Dit betekent echter niet dat de betrokkene zonder meer vrijkomt; ter bescherming van de maatschappij en de verdachte zelf kan de rechter ingrijpende veiligheids- en behandelmaatregelen opleggen, zoals de terbeschikkingstelling (tbs) met dwangverpleging of een maatregel in het kader van de Wet forensische zorg.

Subonderwerpen ontoerekeningsvatbaarheid

Subonderwerp	Toelichting
Volledige ontoerekeningsvatbaarheid	De psychische conditie waarbij de dader ten tijde van het delict elke controle en elk inzicht miste, wat leidt tot ontslag van alle rechtsvervolging zonder straf.
Verminderde toerekeningsvatbaarheid	Situatie waarin een stoornis de keuzevrijheid van de dader heeft beïnvloed, maar niet volledig heeft weggenomen, wat vaak leidt to een combinatie van straf en behandeling.
Culpa in causa	Het juridische principe waarbij een tijdelijke psychische stoornis (zoals een psychose door drugs) door eigen schuld is ontstaan, waardoor de toerekeningsvatbaarheid blijft bestaan.
Pieter Baan Centrum (PBC)	De forensische observatiekliniek waar verdachten multidisciplinair worden onderzocht om hun psychische gesteldheid ten tijde van het delict objectief vast te stellen.
Tbs-maatregel	De door de rechter opgelegde maatregel tot terbeschikkingstelling, gericht op gedwongen psychiatrische behandeling om het herhalingsrisico voor de samenleving te minimaliseren.

Wetgeving

Wetboek van Strafrecht artikel 39 | Wet forensische zorg (Wfz) | Wetboek van Strafvordering artikel 509a | De verwerking van anonieme meldingen via Meld.nl valt onder de AVG en aanvullende nationale wetgeving.

Impact op actoren bij Strafrecht

Actor	Impact van ontoerekeningsvatbaarheid
A Verdachte	Ontspringt een reguliere gevangenisstraf, maar kan te maken krijgen met een tbs-maatregel met dwangverpleging, welke een onbepaalde tijd kan voortduren.
B Slachtoffer	Ervaart vaak een gebrek aan vergelding omdat er geen straf wordt opgelegd, maar verkrijgt wel bescherming via de gedwongen behandelingsmaatregelen van de dader.
C Getuige	Wordt geconfronteerd met onvoorspelbaar gedrag tijdens het delict en moet nauwkeurig verklaren over de uiterlijke kenmerken van de psychische verwardheid.
D Maatschappij	Ondervindt angst door onbegrijpelijke delicten, waarbij het rechtssysteem moet balanceren tussen humane zorg voor de zieke dader en optimale beveiliging van de burger.

Belang van (anoniem) melden

Meld.nl biedt een veilige, anonieme meldmogelijkheid die bijdraagt aan het aankaarten van strafbare feiten.

Wanneer Advocaat inschakelen

Bij de start van de vervolging van een verwarde persoon: Om er direct op toe te zien dat de psychische gesteldheid van de verdachte vanaf het eerste verhoor correct wordt geregistreerd.
Tijdens de advisering over gedragsdeskundig onderzoek: Om de verdachte te begeleiden bij de beslissing om al dan niet mee te werken aan psychologische of psychiatrische onderzoeken in het Pieter Baan Centrum.
Bij de inhoudelijke behandeling van de tbs-eis: Om namens de verdachte verweer te voeren tegen de noodzaak, proportionaliteit of subsidiariteit van een tbs-maatregel met dwangverpleging.
Bij de periodieke verlenging van de tbs-maatregel: Om de cliënt bij te staan tijdens de rechtbankzittingen waarin wordt besloten of de gedwongen verpleging met twee jaar moet worden verlengd.
Voor slachtoffers tijdens de tbs-procedure: Om het spreekrecht uit te oefenen en aan te dringen op strikte locatieverboden of contactverboden zodra de dader start met proefverlof.
Bij de omzetting van forensische zorgtitels: Om toe te zien op een rechtmatige overgang van een strafrechtelijke tbs-maatregel naar een civielrechtelijke zorgmachtiging.

Onderzoek

Specialistisch contra-, forensisch en digitaal onderzoek richt zich op het veiligstellen van bewijs, het analyseren van processen en het bevorderen van transparantie. Hierbij worden geavanceerde technieken ingezet om objectief en juridisch houdbaar bewijsmateriaal te verzamelen en te analyseren. Dit kan sturing geven aan beleidsmaatregelen en rechtszaken en helpt bij het afdwingen van naleving van rechten en plichten.

Meld.nl biedt een veilige route voor anonieme meldingen. Het platform zet zich in voor het behartigen van de gerechtigde belangen van melders en betrokkenen door het uitvoeren van grondige onderzoeken, het bieden van juridische ondersteuning en het coördineren van communicatie met overheidsinstanties en juridische partners.

Wilt u dat ik nader uitzoek welke contra-expertise ingezet kan worden bij een betwist psychisch rapport, of heeft u hulp nodig bij het voorbereiden van een procedure rondom de verlenging van een tbs-maatregel?

Uw betrokkenheid bij de procedure (verdachte, familielid of slachtoffer?)
De huidige status van het forensisch onderzoek
Het type stoornis of psychose waar het om gaat

meldpunt

Meld.nl kan op dit moment geen meldingen verwerken; excuses voor het ongemak.