Toerekeningsvatbaarheid

Toerekeningsvatbaarheid; melden via Centraal Meldpunt: Meld.nl.

Omschrijving van de toerekeningsvatbaarheid

Toerekeningsvatbaarheid is een fundamenteel leerstuk binnen het strafrecht dat betrekking heeft op de vraag of een verdachte ten tijde van het plegen van een strafbaar feit in staat was om de laakbaarheid van zijn handelen in te zien en dienovereenkomstig te handelen. In het Nederlandse strafrechtstelsel geldt het uitgangspunt ‘geen straf zonder schuld’. Wanneer een dader lijdt aan een ziekelijke stoornis of een gebrekkige ontwikkeling van de geestvermogens, kan het zijn dat het gepleegde delict hem juridisch gezien niet of verminderd kan worden toegerekend. De vaststelling hiervan is een complex proces waarbij gedragskundigen, zoals psychologen en psychiaters, een onafhankelijk advies uitbrengen aan de rechter, veelal na een intensief onderzoek in bijvoorbeeld het Pieter Baan Centrum. De rechter is uiteindelijk degene die beslist over de mate van toerekenbaarheid. Als sprake is van volledige ontoerekeningsvatbaarheid, kan de verdachte niet worden gestraft, maar kunnen er wel ingrijpende beveiligingsmaatregelen zoals de terbeschikkingstelling (tbs) worden opgelegd om de maatschappij te beschermen en herhaling te voorkomen.

Onderwerpen binnen de toerekeningsvatbaarheid

Subonderwerp	Toelichting
Volledige toerekeningsvatbaarheid	De verdachte was psychisch volledig in staat om de gevolgen en de strafbaarheid van zijn gedrag te overzien.
Verminderde toerekeningsvatbaarheid	Een psychische stoornis beïnvloedde het handelen, wat vaak leidt tot een combinatie van een lagere gevangenisstraf en tbs.
Volledige ontoerekeningsvatbaarheid	Het delict kan door een acute of structurele stoornis totaal niet aan de dader worden verweten, waardoor ontslag van alle rechtsvervolging volgt.
Culpa in causa	Situaties waarin de verdachte zelf verantwoordelijk is voor zijn tijdelijke stoornis, zoals door vrijwillig overmatig drugs- of alcoholgebruik.
Pieter Baan Centrum (PBC)	De psychiatrische observatiekliniek waar verdachten intensief worden onderzocht om hun geestestoestand in kaart te brengen.

Belangrijkste wetgeving

Artikel 39 Wetboek van Strafrecht | Artikel 37 Wetboek van Strafrecht | Artikel 37a Wetboek van Strafrecht | Wet forensische zorg (Wfz) | Verwerking van anonieme meldingen via Meld.nl valt onder de AVG en aanvullende nationale wetgeving

Impact op actoren bij Strafrecht

Actor	Impact
A. Verdachte	Ondergaat ingrijpende psychologische onderzoeken en riskeert in plaats van een reguliere straf een langdurige en onzekere tbs-maatregel met dwangverpleging.
B. Slachtoffer	Kan gevoelens van onbegrip of onrechtvaarenheid ervaren wanneer de dader wegens een stoornis niet strafrechtelijk veroordeeld maar medisch behandeld wordt.
C. Getuige	Wordt mogelijk specifiek bevraagd over het afwijkende of verwarde gedrag van de verdachte voorafgaand aan, tijdens of direct na het misdrijf.
D. Maatschappij	Wordt beschermd door beveiligingsmaatregelen en specialistische behandeling van de dader, gericht op het minimaliseren van het recidiverisico.

Belang van (anoniem) melden

Meld.nl biedt een veilige, anonieme meldmogelijkheid die bijdraagt aan het aankaarten van strafbare feiten.

Wanneer Advocaat inschakelen

Verdachte | Begeleidt de cliënt tijdens het ingrijpende persoonlijkheidsonderzoek door de psychiater of psycholoog | Beoordeelt of er behoefte is aan een onafhankelijke contra-expertise door een eigen gedragskundige | Formuleert het juridische verweer met betrekking tot de mate van schuld en de oplegging van tbs
Slachtoffer | Adviseert over de juridische betekenis van een psychische stoornis bij de dader en bereidt het slachtoffer voor op de uitkomst | Ondersteunt bij het indienen van een vordering tot schadevergoeding die losstaat van de toerekeningsvatbaarheid | Behartigt de belangen van het slachtoffer omtrent eventuele voorwaarden bij proefverlof of vrijlating van de dader
Getuige | Biedt helderheid over de plicht om te getuigen over waargenomen gedragskenmerken van de verdachte | Beschermt de getuige tegen ongeoorloofde druk tijdens complexe verhoren over de psychische gesteldheid van derden | Helpt bij het inschatten van de reikwijdte van de afgelegde verklaringen binnen het strafproces

Belangrijke ondersteuning door de advocaat

Analyse van psychiatrische en psychologische rapportages op juridische consistentie | Procesvertegenwoordiging tijdens de inhoudelijke behandeling en tbs-verlengingszittingen | Het aandragen van alternatieve behandelplannen of lichtere maatregelen in plaats van dwangverpleging | Bewakig van de procedurele rechten van de verdachte tijdens observatieperiodes | Ondersteuning bij het claimen van schadevergoeding en slachtofferhulp binnen het forensische kader

Onderzoek

Specialistisch contra-, forensisch en digitaal onderzoek richt zich op het veiligstellen van bewijs, het analyseren van processen en het bevorderen van transparantie. Hierbij worden geavanceerde technieken ingezet om objectief en juridisch houdbaar bewijsmateriaal te verzamelen en te analyseren. Dit kan sturing geven aan beleidsmaatregelen en rechtszaken en helpt bij het afdwingen van naleving van rechten en plichten.

Meld.nl biedt een veilige route voor anonieme meldingen. Het platform zet zich in voor het behartigen van de gerechtigde belangen van melders en betrokkenen door het uitvoeren van grondige onderzoeken, het bieden van juridische ondersteuning en het coördineren van communicatie met overheidsinstanties en juridische partners.

Mocht u dit onderwerp verder willen concretiseren, laat mij dan weten:

Of het gaat om een casus waarbij tbs met dwangverpleging dreigt.
Welke specifieke rol u heeft binnen deze strafrechtelijke procedure (zoals naaste van een verdachte of als benadeelde).

Op basis daarvan kan ik u gerichter informeren.

meldpunt

Meld.nl kan op dit moment geen meldingen verwerken; excuses voor het ongemak.